Ağustos 2026

İfadeye Çağrıldınız: Şüpheli ve Tanık Olarak Haklarınız

Çağrıya uymamanın sonucu, ifade öncesi ve sırasındaki güvenceler

İfadeye çağrılmak ne anlama gelir, şüpheli ile tanığın hakları nasıl ayrılır, çağrıya gitmezseniz ne olur? CMK m.145 ve devamı ışığında pratik rehber.

Telefona düşen bir mesaj, kapıya bırakılan bir çağrı kâğıdı; ifadeye davet çoğu insanın hayatında bir kez bile olmaz, olduğunda da yer yerinden oynar. Uykular kaçar, senaryolar yazılır, en yakınlara bile söylenmez. Oysa ifadeye çağrılmak ne suçlu ilan edilmektir ne de kader anıdır; kuralları önceden yazılmış bir usul işlemidir. Kuralı bilen insan o odaya telaşla değil, aklıyla girer. Bu yazı, şüpheli ve tanık sıfatlarını ayırarak o kuralları anlatıyor.

Önce sıfatınızı öğrenin: şüpheli mi, tanık mı?

İfade odasına girmeden önce sorulacak ilk soru budur, çünkü haklarınız sıfatınıza göre değişir. Şüpheli, hakkında suç şüphesiyle soruşturma yürütülen kişidir; ifadesi kendi fiiline dairdir. Tanık ise başkasının fiili hakkında bilgisine başvurulan kişidir. Şüpheli veya sanığın çağrı kâğıdında çağrılma nedeni açıkça belirtilir (CMK m.145); tanığın çağrılması ise m.43’te düzenlenir; belge yine de anlaşılmıyorsa, gitmeden önce hangi sıfatla çağrıldığınızı sormak en doğal hakkınızdır.

Bu ayrım süs değildir. Tanıklık kural olarak bir yükümlülüktür; şüphelinin ifade vermesi ise haklarla çevrili bir savunma alanıdır. İkisini birbirine karıştıran vatandaş, ya yükümlülüğünü ihmal eder ya da hakkını kullanmayı unutur.

Çağrıya gitmezseniz ne olur?

İfadesi alınacak kişi davetiye ile çağrılır ve davetiyede, gelmezse zorla getirileceği yazılır (CMK m.145). Çağrıldığı hâlde gelmeyen şüphelinin zorla getirilmesine karar verilebilir (CMK m.146). Yani çağrıyı görmezden gelmek meseleyi ortadan kaldırmaz; büyütür. Tarihin size uymadığı bir mazeretiniz varsa bunu bildirmek her zaman mümkündür; kaybolmak ise hiçbir zaman iyi bir hukuk stratejisi değildir.

Tanık için de durum farklı değildir. Usulüne uygun çağrılıp da mazeretini bildirmeksizin gelmeyen tanık zorla getirilir ve gelmemesinin sebep olduğu giderler kendisine ödettirilir; sonradan haklı bir mazeret bildirilirse bu giderler kaldırılır (CMK m.44).

Şüpheliyseniz: ifade öncesi ve sırasındaki haklarınız

Şüphelinin ifadesinde uyulacak kurallar CMK m.147'de sayılmıştır ve bu madde, vatandaşın en zor anında elindeki en sağlam metindir.

Maddenin özü şudur. Kimliğinize ilişkin soruları doğru cevaplamakla yükümlüsünüz; size yüklenen suçun ne olduğu anlatılmak zorundadır; müdafi seçme hakkınız vardır ve avukat tutacak durumunuz yoksa baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteyebilirsiniz; yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmama, yani susma hakkınız vardır; şüpheden kurtulmanız için somut delillerin toplanmasını isteyebilirsiniz; yakalanmışsanız durumunuz istediğiniz yakınınıza derhâl bildirilir. İfade özgür iradeye dayanmak zorundadır; kötü davranma, yorma, aldatma, cebir ve tehdit gibi yasak usullerle alınan ifade, rızanız olsa bile delil olarak değerlendirilemez (CMK m.148).

Bir yaygın korkuyu da yeri gelmişken düzeltelim. "Avukat istersem işi büyütmüş olurum" cümlesi yanlıştır; avukat istemek suçluluk belirtisi değil, usulün öngördüğü olağan bir haktır. Bu hakların gözaltı hâlindeki ayrıntıları, süreler ve itiraz yolu dahil, bu kategorideki gözaltı yazısında anlatıldı; burada tekrar etmiyorum.

Tanıksanız: yükümlülük ve iki önemli istisna

Tanığın temel yükümlülüğü, bildiğini doğru söylemektir. Gerçeğe aykırı tanıklık suçtur (TCK m.272). Ama kanun, tanığı da korumasız bırakmamıştır; iki büyük istisna vardır.

Birincisi, yakınlık sebebiyle çekinme. Şüpheli veya sanığın nişanlısı, evlilik bağı kalmasa bile eşi, kan veya kayın hısımlığından üstsoy ve altsoyu, üçüncü derece dahil kan ve ikinci derece dahil kayın hısımları ile evlatlık bağı bulunanlar tanıklıktan çekinebilir (CMK m.45). Kimse, yakınını mahkûm ettirecek beyanla vicdanı arasında sıkışmaya zorlanamaz; kanunun buradaki inceliği budur.

İkincisi, kendini suçlamama. Tanık, kendisini veya sayılan yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek nitelikteki sorulara cevap vermekten çekinebilir (CMK m.48). Tanık kürsüsü, kimsenin kendi aleyhine kurulmuş bir tuzak değildir.

Bu haklar tanığa dinlenmeden önce bildirilir; kanun bunu açıkça emreder (CMK m.45/3 ve m.48). Hatırlatılmadıysa bunu söylemekten çekinmeyin.

Kolluk ifadesi ile savcılık ifadesi aynı şey mi?

Değildir ve fark, kimin karşısında oturduğunuzdur. Soruşturmada ifadeniz kolluk görevlileri tarafından da Cumhuriyet savcısı tarafından da alınabilir. Haklarınız iki durumda da aynıdır; susma hakkı karakolda da savcılık katında da susma hakkıdır. Yalnız iki inceliği bilin. Birincisi, müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (CMK m.148/4). İkincisi, aynı olayla ilgili olarak yeniden ifade alınması gerektiğinde bu işlem ancak Cumhuriyet savcısı tarafından yapılabilir (CMK m.148/5). Yani kolluğun sizi aynı konuda tekrar tekrar ifadeye çağırıp yıpratması, usulün öngördüğü bir şey değildir.

Bir pratik hazırlık notu da ekleyeyim. İfade tarihinden önce, olayla ilgili elinizdeki belgeleri toparlayın; tarihleri, yerleri, isimleri kendi zihninizde sıraya koyun. Hafıza gerginlikte zayıflar, hazırlık bunun panzehiridir. Ve mümkünse ifadeden önce bir avukatla görüşün; avukatın ifade süresince yanınızda olma ve hukuki yardımda bulunma hakkı engellenemez (CMK m.147/1-c ve m.149/3).

İfade tutanağı: imzalamadan önce okuyun

İfade bir tutanağa bağlanır ve o tutanak, ileride dosyanın en çok okunan belgesi olur. Kanun, tutanak içeriğinin ifade verene okunmasını ve imzasının alınmasını, imzadan çekinme hâlinde nedenlerinin yazılmasını öngörür (CMK m.147/1-i ve m.169). Bu yüzden basit ama hayati bir kural: tutanağı imzalamadan önce baştan sona okuyun. Söylemediğiniz bir cümle yazılmışsa, söylediğiniz eksik geçmişse düzeltilmesini isteyin; düzeltilmiyorsa itirazınızın tutanağa geçirilmesini talep edin. Aceleye getirilen imza, sonradan en pahalı ödenen imzadır. Bir de şu: ifade sırasında emin olmadığınız bir şeyi "emin değilim" diye söylemek hem hakkınız hem de en dürüst tutumdur; tahmini bilgi gibi sunmak, sizi de gerçeği de yorar.

İfadeden sonra ne olur?

İmza atılıp odadan çıkıldığında süreç bitmez; ama çoğu zaman korkulduğu gibi de sürmez. Şüpheli sıfatıyla ifade veren kişi için olağan sonuç, serbest kalmak ve soruşturmanın sonucunu beklemektir. Savcılık, delil durumuna göre ya kovuşturmaya yer olmadığına karar verir (CMK m.172) ya da iddianame düzenleyerek dava açar (CMK m.170). Delil durumu ve suçun niteliği gerektiriyorsa adli kontrol (CMK m.109) veya tutuklama (CMK m.100) gibi koruma tedbirleri gündeme gelebilir; bunlar da kendiliğinden değil, kanuni şartlarla ve hâkim kararıyla uygulanır.

Tanık için sonuç daha yalındır. Beyanınız dosyaya girer ve gerekirse kovuşturmada yeniden dinlenebilirsiniz. Tanıklık nedeniyle kaybettiğiniz zaman için tarifeye göre tazminat, seyahat gerekmişse yol ve konaklama giderlerinizin karşılanmasını isteme hakkınız olduğunu da bilin (CMK m.61). Kimse, vatandaşlık görevini kendi cebinden ödemek zorunda değildir.

Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar

Somut olaylarda uygulanacak hukuki yol, tarafların sıfatına, işlem tarihine, eldeki belgelere ve süre koşullarına göre değişebilir. Bu nedenle genel bilgiler, dosyaya özgü belge incelemesiyle birlikte değerlendirilmelidir.

İlgili Maddeler

CMK m.147İfade ve sorgunun tarzı (birinci fıkradan)
Şüphelinin veya sanığın ifadesinin alınmasında veya sorguya çekilmesinde aşağıdaki hususlara uyulur: a) Şüpheli veya sanığın kimliği saptanır. Şüpheli veya sanık, kimliğine ilişkin soruları doğru olarak cevaplandırmakla yükümlüdür. b) Kendisine yüklenen suç anlatılır. c) Müdafi seçme hakkının bulunduğu ve onun hukukî yardımından yararlanabileceği, müdafiin ifade veya sorgusunda hazır bulunabileceği, kendisine bildirilir. Müdafi seçecek durumda olmadığı ve bir müdafi yardımından faydalanmak istediği takdirde, kendisine baro tarafından bir müdafi görevlendirilir. d) 95 inci madde hükmü saklı kalmak üzere, yakalanan kişinin yakınlarından istediğine yakalandığı derhâl bildirilir. e) Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanunî hakkı olduğu söylenir. f) Şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği hatırlatılır ve kendisi aleyhine var olan şüphe nedenlerini ortadan kaldırmak ve lehine olan hususları ileri sürmek olanağı tanınır. (…)
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 3 Eylül 2026
CMK m.145İfade veya sorgu için çağrı
Madde 145 – (1) İfadesi alınacak veya sorgusu yapılacak kişi davetiye ile çağrılır; çağrılma nedeni açıkça belirtilir; gelmezse zorla getirileceği yazılır.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 4 Eylül 2026
CMK m.146Zorla getirme
Madde 146 – (1) (Değişik: 6/12/2006 – 5560/20 md.) Hakkında tutuklama kararı verilmesi veya yakalama emri düzenlenmesi için yeterli nedenler bulunan veya 145 inci maddeye göre çağrıldığı halde gelmeyen şüpheli veya sanığın zorla getirilmesine karar verilebilir. (2) Zorla getirme kararı, şüpheli veya sanığın açıkça kim olduğunu, kendisiyle ilgili suçu, gerektiğinde eşkâlini ve zorla getirilmesi nedenlerini içerir. (3) Zorla getirme kararının bir örneği şüpheli veya sanığa verilir. (4) (Değişik: 6/12/2006 – 5560/20 md.) Zorla getirme kararı ile çağrılan şüpheli veya sanık derhal, olanak bulunmadığında yol süresi hariç en geç yirmidört saat içinde çağıran hâkimin, mahkemenin veya Cumhuriyet savcısının önüne götürülür ve sorguya çekilir veya ifadesi alınır. (5) (Değişik: 6/12/2006 – 5560/20 md.) Zorla getirme, bunun için haklı görülecek bir zamanda başlar ve hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısı tarafından, sorguya çekilmenin veya ifade almanın sonuna kadar devam eder. (6) Zorla getirme kararının yerine getirilememesinin nedenleri, köy veya mahalle muhtarı ile kolluk görevlisinin birlikte imzalayacakları bir tutanakla saptanır. (7) (Ek: 6/12/2006 – 5560/20 md.) Çağrıya rağmen gelmeyen tanık, bilirkişi, mağdur ve şikâyetçi ile ilgili olarak da zorla getirme kararı verilebilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 4 Eylül 2026
CMK m.148İfade alma ve sorguda yasak usuller
Madde 148 – (1) Şüphelinin ve sanığın beyanı özgür iradesine dayanmalıdır. Bunu engelleyici nitelikte kötü davranma, işkence, ilâç verme, yorma, aldatma, cebir veya tehditte bulunma, bazı araçları kullanma gibi bedensel veya ruhsal müdahaleler yapılamaz. (2) Kanuna aykırı bir yarar vaat edilemez. (3) Yasak usullerle elde edilen ifadeler rıza ile verilmiş olsa da delil olarak değerlendirilemez. (4) Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. (5) Şüphelinin aynı olayla ilgili olarak yeniden ifadesinin alınması ihtiyacı ortaya çıktığında, bu işlem ancak Cumhuriyet savcısı tarafından yapılabilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 4 Eylül 2026
CMK m.44Çağrıya uymayan tanıklar
Madde 44 – (1) Usulüne uygun olarak çağrılıp da mazeretini bildirmeksizin gelmeyen tanıklar zorla getirilir ve gelmemelerinin sebep olduğu giderler takdir edilerek, kamu alacaklarının tahsili usulüne göre ödettirilir. Zorla getirilen tanık evvelce gelmemesini haklı gösterecek sebepleri sonradan bildirirse aleyhine hükmedilen giderler kaldırılır. (Ek cümle:8/7/2021-7331/11 md.) Zorla getirme kararı; telefon, telgraf, faks, elektronik posta gibi iletişim bilgilerinin dosyada bulunması hâlinde bu araçlardan yararlanılmak suretiyle de tanığa bildirilir. (2) Fiilî hizmette bulunan askerler hakkındaki zorla getirme kararı askerî makamlar aracılığıyla infaz olunur.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 4 Eylül 2026
CMK m.45Tanıklıktan çekinme
Madde 45 – (1) Aşağıdaki kimseler tanıklıktan çekinebilir: a) Şüpheli veya sanığın nişanlısı. b) Evlilik bağı kalmasa bile şüpheli veya sanığın eşi. c) Şüpheli veya sanığın kan hısımlığından veya kayın hısımlığından üstsoy veya altsoyu. d) Şüpheli veya sanığın üçüncü derece dahil kan veya ikinci derece dahil kayın hısımları. e) Şüpheli veya sanıkla aralarında evlâtlık bağı bulunanlar. (2) Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle tanıklıktan çekinmenin önemini anlayabilecek durumda olmayanlar, kanunî temsilcilerinin rızalarıyla tanık olarak dinlenebilirler. Kanunî temsilci şüpheli veya sanık ise, bu kişilerin çekinmeleri konusunda karar veremez. (3) Tanıklıktan çekinebilecek olan kimselere, dinlenmeden önce tanıklıktan çekinebilecekleri bildirilir. Bu kimseler, dinlenirken de her zaman tanıklıktan çekinebilirler.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 4 Eylül 2026
CMK m.48Kendisi veya yakınları aleyhine tanıklıktan çekinme
Madde 48 – (1) Tanık, kendisini veya 45 inci maddenin birinci fıkrasında gösterilen kişileri ceza kovuşturmasına uğratabilecek nitelikte olan sorulara cevap vermekten çekinebilir. Tanığa cevap vermekten çekinebileceği önceden bildirilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 4 Eylül 2026
CMK m.61Tanığa verilecek tazminat ve giderler
Madde 61 – (1) Cumhuriyet savcısı veya mahkeme başkanı veya hâkim tarafından çağrılan tanığa, her yıl Adalet Bakanlığınca hazırlanan tarifeye göre kaybettiği zaman ile orantılı bir tazminat verilir. Tanık hazır olmak için seyahat etmek zorunda kalmışsa, yol giderleriyle tanıklığa çağrıldığı yerdeki ikamet ve beslenme giderleri de karşılanır. (2) Birinci fıkra hükmüne istinaden ödenmesi gereken tazminat ve giderler, hiçbir vergi, resim ve harç alınmaksızın, ödenir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 4 Eylül 2026
TCK m.272Yalan tanıklık
Madde 272- (1) Hukuka aykırı bir fiil nedeniyle başlatılan bir soruşturma kapsamında tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan kimseye, dört aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir. (2) Mahkeme huzurunda ya da yemin ettirerek tanık dinlemeye kanunen yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir. (3) Üç yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçun soruşturma veya kovuşturması kapsamında yalan tanıklık yapan kişi hakkında iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. (4) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kişi ile ilgili olarak gözaltına alma ve tutuklama dışında başka bir koruma tedbiri uygulanmışsa, yüklenen fiili işlemediğinden dolayı hakkında beraat kararı veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş olması koşuluyla, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza yarı oranında artırılır. (5) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kişinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde; yüklenen fiili işlemediğinden dolayı hakkında beraat kararı veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş olması koşuluyla; yalan tanıklık yapan kişi, ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçuna ilişkin hükümlere göre dolaylı fail olarak sorumlu tutulur. (…) (8) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kişi hakkında hapis cezası dışında adlî veya idari bir yaptırım uygulanmışsa; yalan tanıklıkta bulunan kişi, üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 4 Eylül 2026

Madde metinleri yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Güncel ve resmî metin için mevzuat.gov.tr esastır.

Sonuç

İfadeye çağrılmak bir hüküm değil, bir usul adımıdır. Şüpheliyseniz susma, avukat isteme ve lehinize delil toplatma haklarınız; tanıksanız doğru söyleme yükümlülüğünüz ve yakınlık ile kendini suçlamama istisnalarınız vardır. Çağrıdan kaçmak durumu ağırlaştırır, hakları bilmek hafifletir. Sıfatınız ve somut durumunuz ne olursa olsun, ifadeden önce bir avukata danışmak en sağlıklı adımdır.

Bu makale bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Somut bir mesele için profesyonel destek almak isterseniz danışmanlık talep edebilirsiniz.

© 2026 Kentkuran Hukuk ve Arabuluculuk — yayıncı bildirimi. Bu içerik, hak sahibinin izniyle yayımlanmaktadır. Bu yayındaki özgün anlatım, seçim, başlıklandırma ve düzen, sahibinin hususiyetini taşıdığı ölçüde 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. FSEK m.31 kapsamındaki mevzuat ve yargı kararları ile kanunen serbestçe kullanılabilen diğer resmî içerikler, kendi hukuki statüleri ölçüsünde bu bildirimin dışındadır. Kanunun izin verdiği iktibas ve diğer serbest kullanım hâlleri saklıdır. Bunlar dışında içeriğin tamamının veya sahibinin hususiyetini taşıyan bölümlerinin çoğaltılması, işlenmesi, yeniden yayımlanması, veri tabanına eklenmesi veya çevrim içi ortamlarda umuma iletilmesi önceden yazılı izne tabidir. İlim eserlerindeki iktibaslarda FSEK m.35 uyarınca kullanılan eserin ve eser sahibinin adı ile alıntının kaynağı belirtilmelidir; çevrim içi iktibaslarda ayrıca makale adı, Kentkuran Hukuk ve Arabuluculuk, kaynak site ve kalıcı bağlantı gösterilmelidir. Ticari kullanım, toplu veri aktarımı ve yapay zekâ/model eğitimi amacıyla kullanım için açık yazılı lisans alınmalıdır. İzin talepleri: info@kentkuranhukuk.com.

Danışmanlık Talebi