Temmuz 2026

Suç Mağdurunun Hakları: Davanıza Seyirci Kalmayın

CMK m.234 ve devamında mağdurun konumu, katılma ve tazminat yolları

Suç mağdurunun soruşturmada ve davada hangi hakları vardır, davaya nasıl katılınır, zarar nasıl tazmin edilir? CMK m.234 ve devamı üzerine vatandaş için rehber.

Ceza yargılaması deyince akla önce sanık gelir; mağdur ise çoğu zaman kendi davasının seyircisi sanılır. Oysa kanun öyle kurmamıştır. Mağdurun soruşturmada da kovuşturmada da adı, yeri ve hakları vardır; dahası bu haklar, çoğu vatandaşın hiç duymadığı kadar somuttur. Suçun bir tarafı olduysanız bu yazı sizin için: neyi isteyebilirsiniz, davaya nasıl taraf olursunuz, zararınızı nereden alırsınız?

Soruşturma evresinde: mağdurun isteme hakları

Mağdur ile şikâyetçinin hakları CMK m.234'te sayılmıştır ve liste soruşturma evresinden başlar.

Sadeleştirerek aktarayım. Delillerin toplanmasını isteyebilirsiniz; olayın aydınlanmasına yarayacak kamera kaydının alınmasını, tanığın dinlenmesini beklemek yerine talep edebilirsiniz. Soruşturmanın gizliliğine zarar vermemek koşuluyla belge örneği isteyebilirsiniz. Vekiliniz yoksa, kanunda sayılan suçlarda (cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip, kadına karşı kasten yaralama, işkence, eziyet ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlar) baro tarafından ücretsiz avukat görevlendirilmesini isteyebilirsiniz. Ve savcılık dava açmazsa bu karara itiraz hakkınız vardır; itiraz, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine yapılır (CMK m.173). Yani dosya, savcılık rafında sizin sesiniz olmadan kapanamaz.

Bir hüküm de özellikle korunmaya muhtaç mağdurlar içindir: mağdur on sekiz yaşını doldurmamışsa, sağır veya dilsizse ya da meramını ifade edemeyecek derecede malulse ve bir vekili de yoksa, istemi aranmaksızın bir vekil görevlendirilir (m.234/2). Kanun, en savunmasız olanın talep etmesini bile beklememiştir.

Kovuşturma evresinde: davaya katılma

Dava açıldığında mağdurun önünde kritik bir eşik vardır: katılma. Mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinin her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilir (CMK m.237).

Katılma, mahkemeye dilekçe verilmesi veya katılma istemini içeren sözlü başvurunun duruşma tutanağına geçirilmesiyle olur (CMK m.238); kanun yolu aşamasında ise artık katılma istenemez. Katılmak niçin önemlidir? Çünkü katılan, davanın tarafı olur: duruşmada söz alır, delil sunar ve en önemlisi, Cumhuriyet savcısına bağlı olmaksızın kanun yollarına başvurabilir (CMK m.242). CMK m.260, katılma isteği karara bağlanmayan veya reddedilenler ile katılan sıfatını alabilecek şekilde suçtan zarar görenlere de kanun yolu tanır. Bu nedenle katılma kararı bulunmaması her durumda kanun yolunu kapatmaz; katılma talebinin zamanında yapılması yine de usul haklarının kullanılmasını kolaylaştırır.

Üç sıfat, üç ayrı ağırlık: şikâyetçi, mağdur, katılan

Kelimeler karışır, hakları da karıştırır; kısaca ayıralım. Mağdur, suçun doğrudan zarar verdiği kişidir. Şikâyetçi, suçu bildirip şikâyetçi olduğunu beyan eden kişidir; çoğu zaman mağdurun kendisidir ama kavramlar ayrıdır. Katılan ise dava açıldıktan sonra, katılma talebi mahkemece kabul edilerek davanın tarafı hâline gelen kişidir. Merdiven gibidir bu: her basamak bir öncekinden daha fazla usul hakkı taşır ve en üst basamağa, yani katılan sıfatına, kendiliğinden çıkılmaz; talep gerekir.

Duruşmadaki konumunuzu da bilin. Mağdurun tanık olarak dinlenmesi hâlinde, yemin hariç, tanıklığa ilişkin hükümler uygulanır (CMK m.236). Kanun, örselenmeye açık mağdurları da düşünmüştür: işlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk veya mağdur, bu suça ilişkin soruşturma veya kovuşturmada tanık olarak kural olarak bir defa dinlenebilir; maddi gerçeğin ortaya çıkarılması açısından zorunluluk arz eden hâller saklıdır (m.236/2). Belirli suç mağdurlarının beyanlarının uzmanlar aracılığıyla ve özel ortamlarda alınmasına dair hükümler de vardır (m.236/3 ve devamı). Yani sistemin sizden beklediği, sonsuz bir sabırla aynı acıyı defalarca anlatmanız değildir; bunu bilmek bile duruşma kapısındaki yükü hafifletir.

Korunma: mağdurun güvenliği

Mağdurun yargılamadaki cesareti, kendini güvende hissetmesine bağlıdır; hukuk bunu bilir. Tanık olarak dinlenecek kişinin kimliğinin ortaya çıkması kendisi veya yakınları için ağır tehlike oluşturacaksa, kimliğin saklı tutulması dahil koruma önlemleri öngörülmüştür; bu önlemlerin bir kısmı yalnız örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda uygulanır (CMK m.58) ve ayrıntılı koruma rejimi 5726 sayılı Tanık Koruma Kanunu'ndadır. Ev içi şiddet ve kadına yönelik şiddet hâllerinde ise 6284 sayılı Kanun kapsamında, şiddet uygulayanın konuttan uzaklaştırılması ve korunan kişiye, konutuna, okuluna ve iş yerine yaklaşmaması gibi önleyici tedbirler istenebilir (6284 m.5). Bu tedbirlerin her biri kendi usulüne bağlıdır; hangisinin sizin durumunuza uyduğunu bir avukatla değerlendirin.

Tazminat: zararın telafisi hangi kapıdan?

Sık yapılan bir yanlışı düzeltelim: ceza mahkemesi, kural olarak mağdurun tazminatına hükmetmez. Ceza davası, failin cezalandırılmasına bakar; zararınızın giderilmesi ayrı bir meseledir ve esas yolu hukuk mahkemesinde açılacak tazminat davasıdır. Ceza dosyasındaki deliller ve mahkûmiyet, tazminat davanızda elinizi güçlendirir; ama kimse sizin yerinize o davayı açmaz.

Bunun dışında bir kapı daha not edilmeli. Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda zararınız, uzlaştırma sürecinde kararlaştırılan edimle giderilebilir; yalnız dikkat, uzlaşma sağlanırsa, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar hariç, o suç nedeniyle ayrıca tazminat davası açılamaz (CMK m.253/19). Ayrıntısı bu kategorideki uzlaştırma yazısında. Zarar kaleminizin hangi yoldan ve hangi sürede isteneceği tam bir dosya işidir; çünkü tazminat istemleri de kendi zamanaşımı sürelerine tabidir ve bu süreler, ceza davasının seyrinden bağımsız işleyebilir. "Önce ceza davası bitsin, sonra bakarız" diyen mağdur, farkında olmadan kendi alacağının üstüne yatmış olabilir. Erken danışmanın asıl sebebi budur.

Katılma sürer mi, biter mi?

Katılan sıfatı kazanıldıktan sonra da yaşayan bir sıfattır; beslenmek ister. Katılan vazgeçerse veya ölürse katılma hükümsüz kalır; mirasçılar, katılanın haklarını takip etmek üzere davaya katılabilirler (CMK m.243). Şikâyete bağlı bir suçta şikâyetten vazgeçmenin ayrıca davayı düşürdüğünü de hatırlayın (TCK m.73/4); yani "vazgeçtim" demek, hem soruşturmayı hem davadaki taraf konumunuzu etkiler ve vazgeçmenin geri dönüşü beklenmez. Bu yüzden vazgeçme kararı, öfke veya yorgunluk anında değil, sonuçları tartılarak verilmelidir.

Duruşmalara ve tebligata kayıtsız kalmak da sanıldığı kadar masum değildir. Kanun, dilekçede gösterilen adresi tebligata esas alır; bu adrese çıkarılan çağrıya rağmen gelmeyene yeniden tebligat yapılmaz ve adres değişikliği bildirilmemişse adres araştırılmaz (CMK m.235). Kanun yollarındaki süreler ise kimseyi beklemez. Vekille temsil burada nefes aldırır: bir avukatınız varsa usulü omuzlayacak biri olur ve sürelerin takibini üstlenir. Mağduriyet zaten yorucudur; usulün yükünü paylaşmak, o yorgunluğun hukuka mal olmasını önler.

Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar

Somut olaylarda uygulanacak hukuki yol, tarafların sıfatına, işlem tarihine, eldeki belgelere ve süre koşullarına göre değişebilir. Bu nedenle genel bilgiler, dosyaya özgü belge incelemesiyle birlikte değerlendirilmelidir.

İlgili Maddeler

CMK m.234Mağdur ile şikâyetçinin hakları (soruşturma evresinde, 1-a bendi)
1. Delillerin toplanmasını isteme, 2. Soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmamak koşuluyla Cumhuriyet savcısından belge örneği isteme, 3. Vekili bulunmaması halinde, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçları ile kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteme, 4. 153 üncü maddeye uygun olmak koşuluyla vekili aracılığı ile soruşturma belgelerini ve elkonulan ve muhafazaya alınan eşyayı inceletme, 5. Cumhuriyet savcısının, kovuşturmaya yer olmadığı yönündeki kararına kanunda yazılı usule göre itiraz hakkını kullanma.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 3 Eylül 2026
CMK m.237Kamu davasına katılma (birinci fıkra)
Mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinin her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilirler.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 3 Eylül 2026
CMK m.236Mağdur ile şikâyetçinin dinlenmesi
Madde 236 – (1) Mağdurun tanık olarak dinlenmesi halinde, yemin hariç, tanıklığa ilişkin hükümler uygulanır. (2) İşlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk veya mağdur, bu suça ilişkin soruşturma veya kovuşturmada tanık olarak bir defa dinlenebilir. Maddî gerçeğin ortaya çıkarılması açısından zorunluluk arz eden haller saklıdır. (3) Mağdur çocukların veya işlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş olan diğer mağdurun tanık olarak dinlenmesi sırasında psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında uzman bir kişi bulundurulur. (Mülga cümle:17/10/2019-7188/22 md.) (4) (Ek:17/10/2019-7188/22 md.) Cumhuriyet savcısı veya hâkim tarafından ifade ve beyanının özel ortamda alınması gerektiği ya da şüpheli veya sanık ile yüz yüze gelmesinde sakınca bulunduğu değerlendirilen çocuk veya mağdurların ifade ve beyanları özel ortamda uzmanlar aracılığıyla alınır. (…) (7) (Ek:17/10/2019-7188/22 md.) Beşinci ve altıncı fıkra kapsamında alınan beyan ve görüntü kayıtları dava dosyasında saklanır, kimseye verilmez ve gizliliği için gerekli tedbirler alınır.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 4 Eylül 2026
CMK m.238Katılma usulü
Madde 238 – (1) Katılma, kamu davasının açılmasından sonra mahkemeye dilekçe verilmesi veya katılma istemini içeren sözlü başvurunun duruşma tutanağına geçirilmesi suretiyle olur. (2) Duruşma sırasında şikâyeti belirten ifade üzerine, suçtan zarar görenden davaya katılmak isteyip istemediği sorulur. (3) Cumhuriyet savcısının, sanık ve varsa müdafiinin dinlenmesinden sonra davaya katılma isteminin uygun olup olmadığına karar verilir. (4) (Mülga: 18/6/2014 - 6545/103 md.)
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 4 Eylül 2026
CMK m.242, m.243Katılanın kanun yoluna başvurması ve katılmanın hükümsüz kalması
Madde 242 – (1) Katılan, Cumhuriyet savcısına bağlı olmaksızın kanun yollarına başvurabilir. (2) Karar, katılanın başvurusu üzerine bozulursa, Cumhuriyet savcısı işi yeniden takip eder. Madde 243 – (1) Katılan, vazgeçerse veya ölürse katılma hükümsüz kalır. Mirasçılar, katılanın haklarını takip etmek üzere davaya katılabilirler.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 4 Eylül 2026
CMK m.173Cumhuriyet savcısının kararına itiraz
Madde 173 – (1) Suçtan zarar gören, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, bu kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir. (2) İtiraz dilekçesinde, kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir. (3) (Değişik: 18/6/2014-6545/71 md.) Sulh ceza hâkimliği, kararını vermek için soruşturmanın genişletilmesine gerek görür ise bu hususu açıkça belirtmek suretiyle, o yer Cumhuriyet başsavcılığından talepte bulunabilir; kamu davasının açılması için yeterli nedenler bulunmazsa, istemi gerekçeli olarak reddeder; itiraz edeni giderlere mahkûm eder ve dosyayı Cumhuriyet savcısına gönderir. Cumhuriyet savcısı, kararı itiraz edene ve şüpheliye bildirir. (4) (Değişik: 25/5/2005 - 5353/26 md.) Sulh ceza hâkimliği istemi yerinde bulursa, Cumhuriyet savcısı iddianame düzenleyerek mahkemeye verir. (5) Cumhuriyet savcısının kamu davasının açılmaması hususunda takdir yetkisini kullandığı hâllerde bu madde hükmü uygulanmaz. (…)
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 4 Eylül 2026
CMK m.58Tanığın korunması
Madde 58 – (1) Tanığa, ilk önce adı, soyadı, yaşı, işi ve yerleşim yeri, işyerinin veya geçici olarak oturduğu yerin adresi, varsa telefon numaraları sorulur. Gerekirse tanıklığına ne dereceye kadar güvenilebileceği hakkında hâkimi aydınlatacak durumlara, özellikle şüpheli, sanık veya mağdur ile ilişkilerine dair sorular yöneltilir. (2) Tanık olarak dinlenecek kişilerin kimliklerinin ortaya çıkması kendileri veya yakınları açısından ağır bir tehlike oluşturacaksa; kimliklerinin saklı tutulması için gerekli önlemler alınır. Kimliği saklı tutulan tanık, tanıklık ettiği olayları hangi sebep ve vesile ile öğrenmiş olduğunu açıklamakla yükümlüdür. Kimliğinin saklı tutulması için, tanığa ait kişisel bilgiler, Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından muhafaza edilir. (3) Hazır bulunanların huzurunda dinlenmesi, tanık için ağır bir tehlike teşkil edecek ve bu tehlike başka türlü önlenemeyecekse ya da maddî gerçeğin ortaya çıkarılması açısından tehlike oluşturacaksa; hâkim, hazır bulunma hakkına sahip bulunanlar olmadan da tanığı dinleyebilir. Tanığın dinlenmesi sırasında ses ve görüntülü aktarma yapılır. Soru sorma hakkı saklıdır. (4) Tanıklık görevinin yapılmasından sonra, kişinin kimliğinin saklı tutulması veya güvenliğinin sağlanması hususunda alınacak önlemler, ilgili kanunda düzenlenir. (5) İkinci, üçüncü ve dördüncü fıkra hükümleri, ancak bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarla ilgili olarak uygulanabilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 4 Eylül 2026
6284 sayılı Kanun m.5Hâkim tarafından verilecek önleyici tedbir kararları
MADDE 5 – (1) Şiddet uygulayanlarla ilgili olarak aşağıdaki önleyici tedbirlerden birine, birkaçına veya uygun görülecek benzer tedbirlere hâkim tarafından karar verilebilir: a) Şiddet mağduruna yönelik olarak şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunmaması. b) Müşterek konuttan veya bulunduğu yerden derhâl uzaklaştırılması ve müşterek konutun korunan kişiye tahsis edilmesi. c) Korunan kişilere, bu kişilerin bulundukları konuta, okula ve işyerine yaklaşmaması. ç) Çocuklarla ilgili daha önce verilmiş bir kişisel ilişki kurma kararı varsa, kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılması, kişisel ilişkinin sınırlanması ya da tümüyle kaldırılması. d) Gerekli görülmesi hâlinde korunan kişinin, şiddete uğramamış olsa bile yakınlarına, tanıklarına ve kişisel ilişki kurulmasına ilişkin hâller saklı kalmak üzere çocuklarına yaklaşmaması. e) Korunan kişinin şahsi eşyalarına ve ev eşyalarına zarar vermemesi. f) Korunan kişiyi iletişim araçlarıyla veya sair surette rahatsız etmemesi. g) Bulundurulması veya taşınmasına kanunen izin verilen silahları kolluğa teslim etmesi. ğ) Silah taşıması zorunlu olan bir kamu görevi ifa etse bile bu görevi nedeniyle zimmetinde bulunan silahı kurumuna teslim etmesi. h) Korunan kişilerin bulundukları yerlerde alkol ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmaması ya da bu maddelerin etkisinde iken korunan kişilere ve bunların bulundukları yerlere yaklaşmaması, bağımlılığının olması hâlinde, hastaneye yatmak dâhil, muayene ve tedavisinin sağlanması. ı) Bir sağlık kuruluşuna muayene veya tedavi için başvurması ve tedavisinin sağlanması. (2) Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde birinci fıkranın (a), (b), (c) ve (d) bentlerinde yer alan tedbirler, ilgili kolluk amirlerince de alınabilir. Kolluk amiri evrakı en geç kararın alındığı tarihi takip eden ilk işgünü içinde hâkimin onayına sunar. Hâkim tarafından yirmidört saat içinde onaylanmayan tedbirler kendiliğinden kalkar. (3) Bu Kanunda belirtilen tedbirlerle birlikte hâkim, 3/7/2005 tarihli ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununda yer alan koruyucu ve destekleyici tedbirler ile 4721 sayılı Kanun hükümlerine göre velayet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki kurulması hususlarında karar vermeye yetkilidir. (4) Şiddet uygulayan, aynı zamanda ailenin geçimini sağlayan yahut katkıda bulunan kişi ise 4721 sayılı Kanun hükümlerine göre nafakaya hükmedilmemiş olması kaydıyla hâkim, şiddet mağdurunun yaşam düzeyini göz önünde bulundurarak talep edilmese dahi tedbir nafakasına hükmedebilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 4 Eylül 2026

Madde metinleri yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Güncel ve resmî metin için mevzuat.gov.tr esastır.

Sonuç

Mağdur, ceza yargılamasının figüranı değildir: soruşturmada delil toplatma ve itiraz, kovuşturmada katılma ve kanun yolu, ayrıca korunma ve tazminat hakları vardır. Bu hakların ortak özelliği, kendiliğinden işlememeleridir; istenmeleri gerekir. Suçun mağduru olduysanız acıyı yaşamak elinizde değildi ama sürecin öznesi olmak elinizde. Katılma dilekçenizi ihmal etmeyin ve yol haritanızı bir avukatla çizin.

Bu makale bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Somut bir mesele için profesyonel destek almak isterseniz danışmanlık talep edebilirsiniz.

© 2026 Kentkuran Hukuk ve Arabuluculuk — yayıncı bildirimi. Bu içerik, hak sahibinin izniyle yayımlanmaktadır. Bu yayındaki özgün anlatım, seçim, başlıklandırma ve düzen, sahibinin hususiyetini taşıdığı ölçüde 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. FSEK m.31 kapsamındaki mevzuat ve yargı kararları ile kanunen serbestçe kullanılabilen diğer resmî içerikler, kendi hukuki statüleri ölçüsünde bu bildirimin dışındadır. Kanunun izin verdiği iktibas ve diğer serbest kullanım hâlleri saklıdır. Bunlar dışında içeriğin tamamının veya sahibinin hususiyetini taşıyan bölümlerinin çoğaltılması, işlenmesi, yeniden yayımlanması, veri tabanına eklenmesi veya çevrim içi ortamlarda umuma iletilmesi önceden yazılı izne tabidir. İlim eserlerindeki iktibaslarda FSEK m.35 uyarınca kullanılan eserin ve eser sahibinin adı ile alıntının kaynağı belirtilmelidir; çevrim içi iktibaslarda ayrıca makale adı, Kentkuran Hukuk ve Arabuluculuk, kaynak site ve kalıcı bağlantı gösterilmelidir. Ticari kullanım, toplu veri aktarımı ve yapay zekâ/model eğitimi amacıyla kullanım için açık yazılı lisans alınmalıdır. İzin talepleri: info@kentkuranhukuk.com.

Danışmanlık Talebi