22 Mart 2026

Haciz İşlemi ve Haczedilmez Mallar: Kapsam ve Şikâyet Yolları

Borçlunun korunan mal varlığı sınırları

Haciz nasıl uygulanır, hangi mallar haczedilemez, maaş haczinde sınır nedir? İİK m.82 ve m.83 kapsamında borçluya tanınan korumaların kapsamı.

Haciz, kesinleşen icra takibi neticesinde borçlunun mal ve haklarına icra dairesince el konulması işlemidir. Ancak kanun koyucu, borçlunun ve ailesinin asgari yaşam koşullarını güvence altına almak için bir kısım malları haciz dışında tutmuştur. Haczedilmezlik kuralları yalnızca borçluyu değil, alacaklıyı ve icra memurunu da bağlayan emredici hükümlerdir.

Haciz İşleminin Yürütülmesi

Takip kesinleştikten sonra alacaklının haciz talebi üzerine icra müdürü, en geç üç gün içinde haciz işlemine başlar (İİK m.79). Haciz, borçlunun konutunda, işyerinde veya üçüncü kişiler nezdindeki mallar üzerinde uygulanabilir. Haciz tutanağında haczedilen malın cinsi, kıymeti ve muhafaza şekli açıkça belirtilir.

Haczin kapsamı alacak miktarı, faiz ve takip giderleriyle sınırlıdır. Bu sınırı aşan haciz, aşkın haciz kabul edilir ve şikâyet yoluyla icra mahkemesinden kaldırılması istenebilir.

Tamamen Haczedilmez Mallar (İİK m.82)

İİK m.82 uyarınca devlet malları, özel kanunlarında haczi yasaklanan mallar, borçlunun ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerinin kişisel eşyaları ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden ev eşyaları haczedilemez. Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, antika ve süs eşyası bu istisnanın dışındadır.

Ekonomik faaliyeti sermayesinden çok bedeni emeğine dayanan borçlunun mesleğini icra için zorunlu eşyaları, öğrencilerin tahsil için gerekli kitap ve aletleri ile borçlunun haline münasip evi de haczedilemez. Meskeniyet şikâyeti, bu kapsamdaki en yaygın başvuru yoludur.

Meskeniyet iddiasında taşınmazın borçlunun haline uygun olup olmadığı, aile bireylerinin sayısı, bölgedeki emsal konut değerleri ve borcun niteliği birlikte değerlendirilir.

Kısmen Haczedilebilen Mallar (İİK m.83)

Maaş, ücret ve emekli aylıkları gibi düzenli gelirler, borçlu ve ailesinin geçimi için icra müdürünce belirlenecek miktar düşüldükten sonra haczedilebilir; ancak haczedilen kısım hiçbir halde maaşın dörtte birinden az olamaz. Nafaka alacakları yönünden bu sınırlama uygulanmaz.

İİK m.83/a hükmü gereğince haczedilmezlikten önceden feragat geçersizdir; bu kural emredici nitelik taşır ve sözleşmeyle bertaraf edilemez.

Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar

İcra ve iflas süreçlerinde takip yolunun seçimi, alacağın dayanağına ve eldeki belgeye göre yapılmalıdır. İlamsız takip, kambiyo takibi, ilamlı takip, ihtiyati haciz, konkordato veya iflas yolu aynı sonucu hedeflese de süreler, itiraz imkânları ve masraf kalemleri birbirinden farklıdır.

Tebligat tarihi, ödeme veya itiraz süresi, haciz talebi, satış isteme süresi ve şikâyet süreleri dosyanın en kritik aşamalarıdır. Bu nedenle ödeme emri, icra emri, haciz tutanağı, kıymet takdiri raporu ve satış ilanı gibi belgelerin tebliğ tarihleri ayrı bir çizelgede takip edilmelidir.

Alacaklı bakımından faiz hesabı, takip talebinin açıklığı ve borçlunun malvarlığı araştırması; borçlu bakımından ise itiraz sebepleri, haczedilmezlik iddiaları ve menfi tespit imkânı baştan değerlendirilmelidir. Aksi halde usuli bir eksiklik, esasa ilişkin haklılığı gölgede bırakabilir.

İlgili Kanun Maddeleri

İİK m.78Haciz talebi ve süresi

+ Tam metni göster

Madde 78 – (Değişik: 3/7/1940-3890/1 md.)
(Değişik birinci fıkra:22/7/2020-7251/49 md.) Ödeme emrindeki müddet geçtikten ve borçlu itiraz etmiş ise itirazı kaldırıldıktan sonra mal beyanını beklemeksizin alacaklı, haciz konmasını isteyebilir. Ancak, alacaklı dilerse haciz talebinde bulunmaksızın Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi üzerinden, bu sisteme entegre bilişim sistemleri vasıtasıyla borçlunun mal, hak veya alacağını sorgulayabilir. Sorgulama sonunda Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi, varsa borçlunun mal, hak veya alacağının mahiyeti ve detayı hakkında bilgi verir ve bu durumda sistem üzerinden de haciz talep edilebilir. Bu takdirde icra dairesi, tespit edilen mal, hak veya alacağı elektronik ortamda haczeder. Sorgulama sonunda edinilen bilgiler hukuka aykırı olarak paylaşılamaz. Sorgulama ve haciz işlemlerinin yürütülebilmesi için kamu kurum veya kuruluşları ile 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 3 üncü maddesinde tanımlanan kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlar, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi ile kendi sistemleri arasında entegrasyonu sağlar. Sorgulamanın tür, kapsam ve sınırı ile diğer hususlar Adalet Bakanlığınca yürürlüğe konulan yönetmelikle belirlenir.
(Değişik:6/6/1985-3222/9 md.) Haciz istemek hakkı, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren bir sene geçmekle düşer. İtiraz veya dava halinde bunların vukuundan hükmün katileşmesine kadar veya alacaklıyla borçlunun icra dairesinde taksit sözleşmeleri yapmaları halinde taksit sözleşmesinin ihlaline kadar geçen zaman hesaba katılmaz.
Alacaklı isterse, haciz talebinin vukuuna dair bir vesika verilir. Bu vesika hiç bir harç ve resme tabi değildir.
Haciz talebi kanuni müddet içinde yapılmaz veya geri alındıktan sonra bu müddet içinde yenilenmezse dosya muameleden kaldırılır.
Yeniden haciz istemek, alacaklı tarafından vukubulan yenileme talebinin borçluya tebliğine mütevakkıftır. İlama müstenit olmayan takiplerde yenileme talebi üzerine yeniden harc alınır. Yenileme masraf ve harcları borçluya tahmil edilmez.