İcra ve İflas Hukuku
Alacak takibi, haciz, konkordato ve iflas süreçlerine ilişkin makaleler bu bölüm altında yayımlanacaktır. İçeriklerimiz İcra ve İflas Kanunu'nun (2004 sayılı) güncel hükümleri ve Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatları ışığında hazırlanmaktadır.
İhtiyati Haciz: Şartlar, Teminat ve Uygulama Esasları
Alacağın güvence altına alınmasında geçici koruma
İhtiyati haciz nedir, hangi şartlarda verilir, teminat oranları nelerdir? Vadesi gelmiş ve gelmemiş alacaklarda geçici koruma usulü.
İhtiyati haciz, henüz kesinleşmemiş bir alacağın tahsilini güvence altına almak amacıyla mahkeme kararıyla borçlunun mal varlığına geçici olarak el konulmasıdır. Tedbir niteliğindeki bu koruma, alacaklıya hızlı ve etkili bir cebri icra aracı sunarken; haksız uygulanması halinde ciddi tazminat sorumluluğu doğurabildiğinden son derece dikkatli yürütülmesi gerekir.
Genel Şartlar (İİK m.257)
Vadesi gelmiş para borcuna sahip ve rehinle teminat altına alınmamış alacaklar için ihtiyati haciz talep edilebilir. Alacağın yazılı belgeyle kanıtlanması zorunlu olmamakla birlikte, mahkemeye yaklaşık ispat (kuvvetle muhtemel görme) düzeyinde delil sunulması gerekir (İİK m.258).
Vadesi gelmemiş alacaklarda ise iki istisnai hal aranır: borçlunun yerleşim yerinin belli olmaması veya borçlunun taahhütlerinden kurtulmak için mallarını gizlemesi, kaçırması ya da kaçmaya hazırlanması. Bu hallerin somut delillerle ortaya konması şarttır.
Teminat Yükümlülüğü (İİK m.259)
İhtiyati haciz isteyen alacaklı, talebi haksız çıktığında borçlunun ve üçüncü kişilerin uğrayabileceği zararlara karşılık mahkemece takdir edilecek teminatı yatırmak zorundadır. Uygulamada bu teminat genellikle alacak miktarının yüzde on ile yüzde yirmisi arasında belirlenir.
Alacağın ilama dayanması halinde teminat aranmaz; ilam niteliğindeki belgelere dayanılması durumunda ise teminat alınıp alınmayacağına mahkeme takdir eder. Teminat, nakit, banka teminat mektubu veya devlet tahvili olarak yatırılabilir.
Kararın Uygulanması ve Takibe Dönüştürülmesi
İhtiyati haciz kararı, verildiği tarihten itibaren on gün içinde icra dairesine başvurularak uygulattırılmalıdır; aksi halde karar kendiliğinden hükümsüz kalır (İİK m.261). Karar uygulandıktan sonra alacaklı, yedi gün içinde takip talebinde bulunmak veya dava açmak zorundadır (İİK m.264); aksi halde ihtiyati haciz hükümsüzleşir.
Borçlu, ihtiyati haciz kararına karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir (İİK m.265). İtiraz, kararı veren mahkemede ileri sürülür ve duruşmalı olarak incelenir.
Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar
İcra ve iflas süreçlerinde takip yolunun seçimi, alacağın dayanağına ve eldeki belgeye göre yapılmalıdır. İlamsız takip, kambiyo takibi, ilamlı takip, ihtiyati haciz, konkordato veya iflas yolu aynı sonucu hedeflese de süreler, itiraz imkânları ve masraf kalemleri birbirinden farklıdır.
Tebligat tarihi, ödeme veya itiraz süresi, haciz talebi, satış isteme süresi ve şikâyet süreleri dosyanın en kritik aşamalarıdır. Bu nedenle ödeme emri, icra emri, haciz tutanağı, kıymet takdiri raporu ve satış ilanı gibi belgelerin tebliğ tarihleri ayrı bir çizelgede takip edilmelidir.
Alacaklı bakımından faiz hesabı, takip talebinin açıklığı ve borçlunun malvarlığı araştırması; borçlu bakımından ise itiraz sebepleri, haczedilmezlik iddiaları ve menfi tespit imkânı baştan değerlendirilmelidir. Aksi halde usuli bir eksiklik, esasa ilişkin haklılığı gölgede bırakabilir.
İlgili Kanun Maddeleri
- İİK m.257İhtiyati haczin şartları
+ Tam metni gösterTam metni gizle
Madde 257 – Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun yedinde veya üçüncü şahısta olan taşınır ve taşınmaz mallarını ve alacaklariyle diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir. Vadesi gelmemiş borçtan dolayı yalnız aşağıdaki hallerde ihtiyati haciz istenebilir: 1 – Borçlunun muayyen yerleşim yeri yoksa; 2 – Borçlu taahhütlerinden kurtulmak maksadiyle mallarını gizlemeğe, kaçırmağa veya kendisi kaçmağa hazırlanır yahut kaçar ya da bu maksatla alacaklının haklarını ihlâl eden hileli işlemlerde bulunursa; Bu suretle ihtiyati haciz konulursa borç yalnız borçlu hakkında muacceliyet kesbeder. (Ek fıkra: 29/6/1956-6763/42 md.; Mülga dördüncü fıkra: 14/1/2011-6103/41 md.) (Ek fıkra: 29/6/1956-6763/42 md.; Mülga beşinci fıkra: 14/1/2011-6103/41 md.)
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 2026-05-12
- İİK m.258İhtiyati haciz kararı verme yetkisi ve usulü
+ Tam metni gösterTam metni gizle
Madde 258 – İhtiyati hacze 50 nci maddeye göre yetkili mahkeme tarafından karar verilir. Alacaklı alacağı ve icabında haciz sebepleri hakkında mahkemeye kanaat getirecek deliller göstermeğe mecburdur. Mahkeme iki tarafı dinleyip dinlememekte serbesttir. (Ek fıkra:17/7/2003-4949/60 md.) (Değişik üçüncü fıkra:22/7/2020-7251/50 md.) İhtiyati haciz talebinin reddi kararı gerekçeli olarak verilir ve bu karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Yüzüne karşı aleyhinde ihtiyati haciz kararı verilen taraf da istinaf yoluna başvurabilir. Bölge adliye mahkemesi bu başvuruları öncelikle inceler ve verdiği karar kesindir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 2026-05-12
- İİK m.259Teminat zorunluluğu
+ Tam metni gösterTam metni gizle
Madde 259 – (Değişik: 3/7/1940-3890/1 md.) İhtiyati haciz istiyen alacaklı hacizde haksız çıktığı taktirde borçlunun ve üçüncü şahsın bu yüzden uğrayacakları bütün zararlardan mesul ve Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 96 ncı maddesinde yazılı teminatı vermeğe mecburdur. Ancak alacak bir ilama müstenid ise teminat aranmaz. Alacak ilam mahiyetinde bir vesikaya müstenid ise mahkeme teminata lüzum olup olmadığını takdir eder. Tazminat davası ihtiyati haczi koyan mahkemede dahi görülür.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 2026-05-12
- İİK m.261Kararın uygulanma süresi
+ Tam metni gösterTam metni gizle
Madde 261 – (Değişik: 18/2/1965-538/101 md.) Alacaklı, ihtiyati haciz kararının verildiği tarihten itibaren on gün içinde kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesinden kararın infazını istemeye mecburdur. Aksi halde ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar. İhtiyati haciz kararları, 79 dan 99 uncuya kadar olan maddelerdeki haczin ne suretle yapılacağına dair hükümlere göre icra edilir. (Ek son fıkra: 17/7/2003-4949/61 md.) İhtiyati haczin infazı ile ilgili şikayetler infazı yapan icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine yapılır.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 2026-05-12
- İİK m.264Takibe dönüştürme süresi
+ Tam metni gösterTam metni gizle
Madde 264 – (Değişik: 18/2/1965-538/104 md.) Dava açılmadan veya icra takibine başlanmadan evvel ihtiyati haciz yaptırmış olan alacaklı; haczin tatbikinden, haciz gıyabında yapılmışsa haciz tutanağının kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde ya takip talebinde (Haciz veya iflas) bulunmaya veya dava açmaya mecburdur. İcra takibinde, borçlu ödeme emrine itiraz ederse bu itiraz hemen alacaklıya tebliğ olunur. Alacaklı, tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemeye veya mahkemede dava açmaya mecburdur. İcra mahkemesi, itirazın kaldırılması talebini reddederse alacaklının kararın tefhim veya tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde dava açması lazımdır. (Değişik üçüncü fıkra: 17/7/2003-4949/62 md.) İhtiyatî haciz, alacak davasının mahkemede görüldüğü sırada konulmuş veya alacaklı birinci fıkraya göre mahkemede dava açmış ise, esas hakkında verilecek hükmün mahkemece tebliğinden itibaren bir ay içinde alacaklı takip talebinde bulunmaya mecburdur. Alacaklı bu müddetleri geçirir veya davasından yahut takip talebinden vazgeçerse veya takip talebi kanuni müddetlerin geçmesiyle düşerse veya dava dosyası muameleden kaldırılıp da bir ay içinde dava yenilenmezse veya davasında haksız çıkarsa ihtiyati haciz hükümsüz kalır ve alakadarlar isterse lazım gelenlere bildirilir. Borçlu müddeti içinde ödeme emrine itiraz etmez veya itirazı icra mahkemesince kesin olarak kaldırılır veya mahkemece iptal edilirse, ihtiyati haciz kendiliğinden icrai hacze inkılabeder.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 2026-05-12
- İİK m.265İhtiyati hacze itiraz
+ Tam metni gösterTam metni gizle
Madde 265 – (Değişik: 18/2/1965-538/105 md.) (Değişik birinci fıkra: 17/7/2003-4949/63 md.) Borçlu kendisi dinlenmeden verilen ihtiyatî haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata karşı; huzuriyle yapılan hacizlerde haczin tatbiki, aksi hâlde haciz tutanağının kendisine tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde mahkemeye müracaatla itiraz edebilir. (Ek ikinci fıkra: 17/7/2003-4949/63 md.) Menfaati ihlâl edilen üçüncü kişiler de ihtiyatî haczi öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde ihtiyatî haczin dayandığı sebeplere veya teminata itiraz edebilir. Mahkeme, gösterilen sebeplere hasren tetkikat yaparak itirazı kabul veya reddeder. İtiraz eden, dilekçesine istinat ettiği bütün belgeleri bağlamaya mecburdur. Mahkeme, itiraz üzerine iki tarafı davet edip gelenleri dinledikten sonra, itirazı varit görürse kararını değiştirebilir veya kaldırabilir. Şu kadar ki, iki taraf da gelmezse evrak üzerinde inceleme yapılarak karar verilir. (Ek fıkra: 17/7/2003-4949/63 md.; Değişik:2/3/2005-5311/17 md.) İtiraz üzerine verilen karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye mahkemesi bu başvuruyu öncelikle inceler ve verdiği karar kesindir. İstinaf yoluna başvuru, ihtiyatî haciz kararının icrasını durdurmaz.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 2026-05-12
- İİK m.266Teminat karşılığı haczin kaldırılması
+ Tam metni gösterTam metni gizle
Madde 266 – (Değişik: 18/2/1965-538/106 md.) Borçlu, para veya mahkemece kabul edilecek rehin veya esham yahut tahvilat depo etmek veya taşınmaz rehin yahut muteber bir banka kefaleti göstermek şartı ile ihtiyati haczin kaldırılmasını mahkemeden istiyebilir. Takibe başlandıktan sonra bu yetki, icra mahkemesine geçer.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 2026-05-12
Madde metinleri yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Güncel ve resmî metin için mevzuat.gov.tr esastır.
Sonuç
İhtiyati haciz, alacağın tahsilini güvence altına almaya yönelik geçici bir hukuki korumadır. Yaklaşık ispat, teminat, kararın on gün içinde uygulanması ve yedi günlük takibe dönüştürme süreleri birlikte takip edilmelidir.
Bu makale bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Somut bir mesele için profesyonel destek almak isterseniz danışmanlık talep edebilirsiniz.
Danışmanlık Talebi