İhbar Tazminatı: Bildirim Süreleri Kimi Bağlar, Tazminat Ne Zaman Doğar?

Bildirim süreleri: kıdeme göre iki ila sekiz hafta

Belirsiz süreli iş sözleşmesinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir. Kanunun öngördüğü süreler kıdeme göre kademelidir: işi altı aydan az sürmüş işçi için iki hafta, altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüş işçi için dört hafta, bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş işçi için altı hafta, üç yıldan fazla sürmüş işçi için sekiz hafta. Sözleşme, bildirimin diğer tarafa ulaşmasından itibaren bu sürenin sonunda feshedilmiş sayılır.

Bu süreler asgaridir; sözleşmeyle artırılabilir ama azaltılamaz. Sözleşmenizde daha uzun bir bildirim süresi yazıyorsa geçerli olan odur. Yerleşik kabule göre artırılmış süre işveren yönünden bağlayıcıdır; işçi aleyhine tek taraflı ağırlaştırmalar ise denetime tabidir.

İhbar tazminatı ne zaman doğar?

Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır. Cümledeki "taraf" kelimesine dikkat: ihbar tazminatı, kıdem tazminatının aksine iki yönlü işler. İşveren süre tanımadan işçiyi çıkarırsa işçiye öder; işçi süre tanımadan işi bırakırsa işverene öder. Uygulamada işçinin işverene ihbar tazminatı ödediği davalar az bilinir ama vardır; bir gün önce haber verip giden nitelikli bir çalışanın arkasında yarım kalan iş de bir zarardır ve kanun bunu görmezden gelmez.

İşverenin bir seçeneği daha vardır: bildirim süresini beklemek yerine, bu süreye ait ücreti peşin ödeyerek sözleşmeyi derhâl feshedebilir. Hesapta esas alınacak ücrete, ücrete ek para ve parayla ölçülebilir menfaatler de dahildir; yani ihbar tazminatı da giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanır. Somut tutar ücrete göre değişir; güncel hesap için bir avukata danışın.

İhbar tazminatının doğmadığı hâller

Her fesihte ihbar tazminatı yoktur. Haklı sebeple derhâl fesihte, yani 4857 m.24 ve m.25'teki hâllerde bildirim süresi beklenmez ve ihbar tazminatı doğmaz; fesih zaten "derhâl" niteliktedir. Ayrıntısını haklı fesih yazısında anlattık. Belirli süreli sözleşmelerde de kural olarak bildirim süresi işlemez; kanun bu süreleri belirsiz süreli sözleşmeler için öngörmüştür. Deneme süresi içinde yapılan fesihlerde de bildirim süresine gerek yoktur.

Şu ayrımı da netleştireyim: istifa eden işçi ihbar tazminatı "alamaz", çünkü süreye uymakla yükümlü olan kendisidir. Haklı sebeple ayrılan işçi de ihbar tazminatı alamaz; uygulamada yerleşik kabule göre haklı fesih işçiye kıdem tazminatı kazandırabilir ama ihbar tazminatı kazandırmaz, çünkü derhâl fesheden taraf bildirim süresi tanımamıştır.

Bildirim süresinde hayat devam eder

Bildirim süresi bir bekleme odası değildir; sözleşme bütün hükümleriyle yürür. İşçi çalışır, ücret ödenir, sigorta primleri yatar. Kanun bu süreye bir de koruma eklemiştir: işveren, bildirim süresi içinde işçiye yeni bir iş bulması için gerekli iş arama iznini iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan vermek zorundadır; iznin süresi günde iki saatten az olamaz ve işçi isterse bu saatleri birleştirerek toplu kullanabilir. İşveren izni vermez veya eksik kullandırırsa, o süreye ilişkin ücret işçiye ödenir; izin süresinde işçi çalıştırılırsa, çalıştırılan sürenin ücreti yüzde yüz zamlı ödenir.

İşveren tarafına pratik not: bildirim süresi içinde yapılan fesihler ve bu süredeki tutum, ileride açılacak bir işe iade davasında dosyaya girer. Süreyi usulünce kullandırmak, peşin ödemeyle fesih yapılacaksa hesabı eksiksiz yapmak gerekir.

Kötü niyet tazminatı: az bilinen kalem

İş güvencesi kapsamı dışındaki işçiler için m.17'de ayrı bir hüküm vardır: fesih hakkının kötüye kullanılması hâlinde işçiye, bildirim süresinin üç katı tutarında kötü niyet tazminatı ödenir. Tipik örnek, işçinin hakkını aradığı için, örneğin şikâyet başvurusu yaptığı için işten çıkarılmasıdır. Bu tazminat ihbar tazminatından ayrıdır ve onunla birlikte istenebilir.

Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar

Somut olaylarda uygulanacak hukuki yol, tarafların sıfatına, işlem tarihine, eldeki belgelere ve süre koşullarına göre değişebilir. Bu nedenle genel bilgiler, dosyaya özgü belge incelemesiyle birlikte değerlendirilmelidir.

Sonuç

Bildirim süreleri kıdeme göre iki ile sekiz hafta arasında değişir ve iki tarafı da bağlar. Süreye uymadan fesheden taraf, o sürenin ücreti tutarında ihbar tazminatı öder; işveren dilerse süreyi beklemek yerine ücretini peşin ödeyerek fesheder. Haklı sebeple derhâl fesihte ise ihbar tazminatı hiç doğmaz. Bildirim süresi içinde günde en az iki saatlik iş arama izni işçinin hakkıdır. Kendi durumunuzda hangi sürenin ve hangi kalemin işlediğini, sözleşmenizle birlikte bir avukata danışarak netleştirin.