Temmuz 2026

İş Kazası: Neler İş Kazası Sayılır, Bildirimler Nasıl Yapılır, Hangi Tazminatlar İstenir?

6331 sayılı Kanun ve 5510 m.13 çerçevesinde iş kazasının hukuku

İş kazası tanımına neler girer, kaza kaç gün içinde nereye bildirilir, işçinin SGK'dan ve işverenden isteyebileceği haklar nelerdir? İki taraf için de yol haritası.

İş kazasının hukuku, kazanın kendisinden daha geniştir. Servisle işe giderken geçirilen trafik kazası da iş kazası sayılabilir, işyerinde çay molasında düşmek de. Kapsamı bu kadar geniş tutan kanun, karşılığında sıkı bir bildirim ve süre düzeni kurmuştur. Bu düzeni bilmek işçi için hak, işveren için yükümlülük meselesidir; ikisini de aynı yazıda anlatacağım, çünkü ikisi birbirinden ayrılmaz.

Neler iş kazası sayılır?

İki kanun iki ayrı açıdan tanım yapar. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, iş kazasını işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olay olarak tanımlar. Sosyal güvenlik ayağında ise 5510 sayılı Kanun m.13, hangi hâllerde meydana gelen olayın iş kazası sayılacağını tek tek sayar: sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışına gönderilmesi sırasında, emziren kadın sigortalının süt izni saatlerinde ve işverence sağlanan taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen olaylar.

Dikkat edilecek nokta şudur: 5510 anlamında iş kazası sayılmak için olayın işçinin kusurundan bağımsız olması gerekmez; kusur, Kurum yardımlarının ve işverenden istenecek tazminatın hesabında değerlendirilir, kazanın iş kazası niteliğini tek başına ortadan kaldırmaz.

Bildirimler: kimin, nereye, ne kadar sürede?

İşveren, 5510 m.13 kapsamındaki iş kazasını yetkili kolluğa derhal, SGK’ya en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirir. Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde olmuşsa SGK’ya ilişkin süre öğrenme tarihinden başlar. Sağlık hizmeti sunucuları da kendilerine intikal eden iş kazalarını en geç on gün içinde Kuruma bildirir. Bildirimin yapılmaması veya geciktirilmesi ayrıca yaptırıma yol açabilir.

İşçi tarafına pratik not: kazanın tutanağa bağlanmasını isteyin, tanıkları not edin, hastane kayıtlarında olayın iş kazası olarak geçmesine dikkat edin. İşveren bildirim yapmıyorsa işçinin kendisi de durumu Kuruma iletebilir; kazanın kayda girmemesi, en çok işçinin ileride hak kaybına uğramasına yol açar. Kayıt dışı çalışmanın bu tabloyu nasıl ağırlaştırdığını hizmet tespiti yazısında ayrıca anlattık.

SGK'dan doğan haklar

İş kazası geçiren sigortalıya Kurum tarafından sağlanan haklar, kısa vadeli sigorta kolları içinde düzenlenir. Başlıcaları şunlardır: istirahatli kalınan süre için geçici iş göremezlik ödeneği; meslekte kazanma gücü en az yüzde on azalmışsa sürekli iş göremezlik geliri; sigortalının ölümü hâlinde hak sahiplerine gelir bağlanması ve cenaze ödeneği. Bu hakların önemli bir özelliği vardır: iş kazasında geçici iş göremezlik ödeneği için hastalıktaki gibi bir prim günü şartı aranmaz; ilk gün işe başlayan işçi de kapsamdadır.

Tutar sormayın; ödenek ve gelirler kazanca göre hesaplanır ve dönemsel katsayılarla değişir. Güncel hesap için SGK kayıtlarınızla birlikte danışmanlık alın.

İşverenden istenebilecek tazminatlar

İş kazasında işverenin sorumluluğu, işçiyi gözetme borcu, önlem alma yükümlülüğü, zarar ve nedensellik bağı üzerinden değerlendirilir. Bedensel zarara bağlı maddi tazminat, koşulları varsa manevi tazminat ve ölüm hâlinde fiilen destekten yoksun kalanların tazminatı istenebilir. Her yakının destekten yoksun kalma alacağı kendiliğinden doğmaz. SGK ödemelerinin tamamı da otomatik olarak düşülmez: TBK m.55 uyarınca rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ve ifa amacı taşımayan ödemeler indirime konu olmaz. Olay tarihine göre uygulanacak hükümlerle, indirilebilecek Kurum ödemeleri ayrı ayrı belirlenir.

Sürelere gelince: iş kazasından doğan tazminat istemleri, yerleşik kabule göre sözleşmeye aykırılık hükümleri çerçevesinde TBK m.146'daki on yıllık zamanaşımına tabidir. Ayrıca bilinmesi gereken bir usul noktası: iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları, zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır; doğrudan dava açılabilir.

Ceza boyutu ve iki tarafın sorumluluğu

Ölümlü veya yaralanmalı iş kazalarında bir de ceza boyutu vardır; taksirle öldürme ve taksirle yaralama hükümleri devreye girebilir. Ölümlü kazada soruşturma, tarafların isteğine bakılmaksızın savcılık tarafından kendiliğinden yürütülür; taksirle yaralamada ise kural olarak şikâyet aranır; basit yaralama (TCK m.89/1) hariç olmak üzere, suçun bilinçli taksirle işlenmesi hâlinde şikâyet aranmaz (TCK m.89/5). Bu sürecin işleyişini ceza hukuku kategorisinde anlattık.

Tarafsızlık gereği şunu da söyleyeyim: iş güvenliği tek kişilik iş değildir. İşveren önlem almak, eğitim vermek, denetlemek zorundadır; işçi de alınan önlemlere uymak, kişisel koruyucu donanımı kullanmak zorundadır. Baret takmayan işçinin kusuru da, bareti hiç vermeyen işverenin kusuru da aynı dosyada tartılır. Kusur oranı, tazminatın kaderini belirler.

Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar

Somut olaylarda uygulanacak hukuki yol, tarafların sıfatına, işlem tarihine, eldeki belgelere ve süre koşullarına göre değişebilir. Bu nedenle genel bilgiler, dosyaya özgü belge incelemesiyle birlikte değerlendirilmelidir.

İlgili Maddeler

5510 m.13İş kazasının tanımı (birinci fıkra)
İş kazası; a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, b) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle, c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, d) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda, e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 3 Eylül 2026
5510 m.16İş kazası sigortasından sağlanan haklar (birinci fıkra)
İş kazası veya meslek hastalığı sigortasından sağlanan haklar şunlardır: a) Sigortalıya, geçici iş göremezlik süresince günlük geçici iş göremezlik ödeneği verilmesi. b) Sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanması. c) İş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölen sigortalının hak sahiplerine, gelir bağlanması. d) Gelir bağlanmış olan kız çocuklarına evlenme ödeneği verilmesi. e) İş kazası ve meslek hastalığı sonucu ölen sigortalı için cenaze ödeneği verilmesi.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 3 Eylül 2026
6331 m.3/1-gİş kazası tanımı
İş kazası: İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olayı (ifade eder).
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 3 Eylül 2026
6331 m.14İş kazası ve meslek hastalıklarının kayıt ve bildirimi (ilgili fıkralar)
İşveren, aşağıdaki hallerde belirtilen sürede Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirimde bulunur: a) İş kazalarını kazadan sonraki üç iş günü içinde. (…) Sağlık hizmeti sunucuları kendilerine intikal eden iş kazalarını (…) en geç on gün içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 3 Eylül 2026
6331 m.4, m.19İşverenin genel yükümlülüğü ve çalışanların yükümlülükleri
MADDE 4 – (1) İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup bu çerçevede; a) Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar. b) İşyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar. c) Risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır. ç) Çalışana görev verirken, çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu göz önüne alır. d) Yeterli bilgi ve talimat verilenler dışındaki çalışanların hayati ve özel tehlike bulunan yerlere girmemesi için gerekli tedbirleri alır. (2) İşyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması, işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. (3) Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği alanındaki yükümlülükleri, işverenin sorumluluklarını etkilemez. (4) İşveren, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyetini çalışanlara yansıtamaz. MADDE 19 – (1) Çalışanlar, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili aldıkları eğitim ve işverenin bu konudaki talimatları doğrultusunda, kendilerinin ve hareketlerinden veya yaptıkları işten etkilenen diğer çalışanların sağlık ve güvenliklerini tehlikeye düşürmemekle yükümlüdür. (2) Çalışanların, işveren tarafından verilen eğitim ve talimatlar doğrultusunda yükümlülükleri şunlardır: a) İşyerindeki makine, cihaz, araç, gereç, tehlikeli madde, taşıma ekipmanı ve diğer üretim araçlarını kurallara uygun şekilde kullanmak, bunların güvenlik donanımlarını doğru olarak kullanmak, keyfi olarak çıkarmamak ve değiştirmemek. b) Kendilerine sağlanan kişisel koruyucu donanımı doğru kullanmak ve korumak. c) İşyerindeki makine, cihaz, araç, gereç, tesis ve binalarda sağlık ve güvenlik yönünden ciddi ve yakın bir tehlike ile karşılaştıklarında ve koruma tedbirlerinde bir eksiklik gördüklerinde, işverene veya çalışan temsilcisine derhal haber vermek. ç) Teftişe yetkili makam tarafından işyerinde tespit edilen noksanlık ve mevzuata aykırılıkların giderilmesi konusunda, işveren ve çalışan temsilcisi ile iş birliği yapmak. d) Kendi görev alanında, iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için işveren ve çalışan temsilcisi ile iş birliği yapmak.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 4 Eylül 2026
TBK m.417, m.49, m.53, m.54, m.56İşçinin kişiliğinin korunması ve tazminat kalemleri
MADDE 417- İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak; işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdür. İşverenin yukarıdaki hükümler dâhil, kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir. MADDE 49- Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Zarar verici fiili yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa bile, ahlaka aykırı bir fiille başkasına kasten zarar veren de, bu zararı gidermekle yükümlüdür. MADDE 53- Ölüm hâlinde uğranılan zararlar özellikle şunlardır: 1. Cenaze giderleri. 2. Ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar. 3. Ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar. MADDE 54- Bedensel zararlar özellikle şunlardır: 1. Tedavi giderleri. 2. Kazanç kaybı. 3. Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar. 4. Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar. MADDE 56- Hâkim, bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda, olayın özelliklerini göz önünde tutarak, zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir. Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde, zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat olarak uygun bir miktar paranın ödenmesine karar verilebilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 4 Eylül 2026
7036 m.3/3İş kazası tazminatlarında arabuluculuk istisnası
İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları hakkında birinci fıkra hükmü uygulanmaz.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 3 Eylül 2026
TCK m.85, m.89Taksirle öldürme ve taksirle yaralama
Madde 85- (1) Taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi, iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Fiil, birden fazla insanın ölümüne ya da bir veya birden fazla kişinin ölümü ile birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuş ise, kişi iki yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Madde 89- (1) Taksirle başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, dört aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. (2) Taksirle yaralama fiili, mağdurun; a) Duyularından veya organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflamasına, b) Vücudunda kemik kırılmasına, c) Konuşmasında sürekli zorluğa, d) Yüzünde sabit ize, e) Yaşamını tehlikeye sokan bir duruma, f) Gebe bir kadının çocuğunun vaktinden önce doğmasına, Neden olmuşsa, birinci fıkraya göre belirlenen ceza, yarısı oranında artırılır. (3) Taksirle yaralama fiili, mağdurun; a) İyileşmesi olanağı bulunmayan bir hastalığa veya bitkisel hayata girmesine, b) Duyularından veya organlarından birinin işlevinin yitirilmesine, c) Konuşma ya da çocuk yapma yeteneklerinin kaybolmasına, d) Yüzünün sürekli değişikliğine, e) Gebe bir kadının çocuğunun düşmesine, Neden olmuşsa, birinci fıkraya göre belirlenen ceza, bir kat artırılır. (4) Fiilin birden fazla kişinin yaralanmasına neden olması halinde, dokuz aydan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. (5) (Değişik: 6/12/2006 – 5560/5 md.) Taksirle yaralama suçunun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. Ancak, birinci fıkra kapsamına giren yaralama hariç, suçun bilinçli taksirle işlenmesi halinde şikâyet aranmaz.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 4 Eylül 2026

Madde metinleri yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Güncel ve resmî metin için mevzuat.gov.tr esastır.

Sonuç

İş kazası kavramı geniştir; işyerindeki olaylardan servis kazasına kadar uzanır. Kaza üç iş günü içinde SGK'ya bildirilir. İşçi, Kurumdan ödenek ve gerektiğinde gelir alır; karşılanmayan zararı için işverene karşı tazminat davası açabilir ve bu davalarda arabuluculuk şartı yoktur. Ölümlü kazada ceza soruşturması kendiliğinden yürür. Kaza sonrası ilk günlerde tutulan kayıt ve tutanaklar, yıllar sürecek sürecin en değerli delilleridir; bu yüzden erken aşamada bir avukata danışmakta yarar var.

Bu makale bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Somut bir mesele için profesyonel destek almak isterseniz danışmanlık talep edebilirsiniz.

© 2026 Kentkuran Hukuk ve Arabuluculuk — yayıncı bildirimi. Bu içerik, hak sahibinin izniyle yayımlanmaktadır. Bu yayındaki özgün anlatım, seçim, başlıklandırma ve düzen, sahibinin hususiyetini taşıdığı ölçüde 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunmaktadır. FSEK m.31 kapsamındaki mevzuat ve yargı kararları ile kanunen serbestçe kullanılabilen diğer resmî içerikler, kendi hukuki statüleri ölçüsünde bu bildirimin dışındadır. Kanunun izin verdiği iktibas ve diğer serbest kullanım hâlleri saklıdır. Bunlar dışında içeriğin tamamının veya sahibinin hususiyetini taşıyan bölümlerinin çoğaltılması, işlenmesi, yeniden yayımlanması, veri tabanına eklenmesi veya çevrim içi ortamlarda umuma iletilmesi önceden yazılı izne tabidir. İlim eserlerindeki iktibaslarda FSEK m.35 uyarınca kullanılan eserin ve eser sahibinin adı ile alıntının kaynağı belirtilmelidir; çevrim içi iktibaslarda ayrıca makale adı, Kentkuran Hukuk ve Arabuluculuk, kaynak site ve kalıcı bağlantı gösterilmelidir. Ticari kullanım, toplu veri aktarımı ve yapay zekâ/model eğitimi amacıyla kullanım için açık yazılı lisans alınmalıdır. İzin talepleri: info@kentkuranhukuk.com.

Danışmanlık Talebi