Türkiye Cumhuriyeti Anayasası · 2709 sayılı Kanun
T.C. Anayasası Madde 69 — Siyasi partilerin uyacakları esaslar
Partiler demokratik işleyiş ve mali denetime tabidir; kapatma ile devlet yardımından yoksun bırakmanın koşulları düzenlenir.
T.C. Anayasası Madde 69 açıklaması
Parti içi düzen ve faaliyetler demokrasiye uygun olmalı; ticari faaliyet yapılmamalı, gelir-giderler amaca uygun bulunmalıdır. Mali denetimi Sayıştayın yardımıyla Anayasa Mahkemesi yapar ve kararları kesindir.
Kapatma davasını Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı açar, AYM kesin karara bağlar. Tüzük-program aykırılığıyla, m.68'e aykırı eylemlerin odağı hâline gelme ayrı koşullardır. Odak değerlendirmesinde üyelerin yoğun fiillerinin belirtilen organlarca benimsenmesi veya organların fiilleri kararlılıkla işlemesi aranır; fiilin ağırlığına göre kapatma yerine devlet yardımından yoksun bırakma mümkündür.
Temelli kapatılan parti başka adla kurulamaz. Kapatmaya sebep olan üyeler gerekçeli kararın yayımından itibaren beş yıl başka partide kurucu, üye, yönetici veya denetçi olamaz. Yabancı devlet, uluslararası kuruluş veya Türk uyruklu olmayanlardan maddi yardım alan partiler temelli kapatılır; ayrıntılar kanunla düzenlenir.
T.C. Anayasası Madde 69 resmî metni
Siyasi partilerin uyacakları esaslar
Madde 69 – (Değişik: 23/7/1995-4121/7 md.) Siyasi partilerin faaliyetleri, parti içi düzenlemeleri ve çalışmaları demokrasi ilkelerine uygun olur. Bu ilkelerin uygulanması kanunla düzenlenir. Siyasi partiler, ticari faaliyetlere girişemezler. Siyasi partilerin gelir ve giderlerinin amaçlarına uygun olması gereklidir. Bu kuralın uygulanması kanunla düzenlenir. Anayasa Mahkemesince siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin kanuna uygunluğunun tespiti, bu hususun denetim yöntemleri ve aykırılık halinde uygulanacak yaptırımlar kanunda gösterilir. Anayasa Mahkemesi, bu denetim görevini yerine getirirken Sayıştaydan yardım sağlar. Anayasa Mahkemesinin bu denetim sonunda vereceği kararlar kesindir. Siyasi partilerin kapatılması, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının açacağı dava üzerine Anayasa Mahkemesince kesin olarak karara bağlanır. Bir siyasi partinin tüzüğü ve programının 68 inci maddenin dördüncü fıkrası hükümlerine aykırı bulunması halinde temelli kapatma kararı verilir. Bir siyasi partinin 68 inci maddenin dördüncü fıkrası hükümlerine aykırı eylemlerinden ötürü temelli kapatılmasına, ancak, onun bu nitelikteki fiillerin işlendiği bir odak haline geldiğinin Anayasa Mahkemesince tespit edilmesi halinde karar verilir. (Ek cümle: 3/10/2001-4709/25 md.) Bir siyasî parti, bu nitelikteki fiiller o partinin üyelerince yoğun bir şekilde işlendiği ve bu durum o partinin büyük kongre veya genel başkan veya merkez karar veya yönetim organları veya Türkiye Büyük Millet Meclisindeki grup genel kurulu veya grup yönetim kurulunca zımnen veya açıkça benimsendiği yahut bu fiiller doğrudan doğruya anılan parti organlarınca kararlılık içinde işlendiği takdirde, söz konusu fiillerin odağı haline gelmiş sayılır. (Ek fıkra: 3/10/2001-4709/25 md.) Anayasa Mahkemesi, yukarıdaki fıkralara göre temelli kapatma yerine, dava konusu fiillerin ağırlığına göre ilgili siyasî partinin Devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakılmasına karar verebilir. Temelli kapatılan bir parti bir başka ad altında kurulamaz. Bir siyasi partinin temelli kapatılmasına beyan veya faaliyetleriyle sebep olan kurucuları dahil üyeleri, Anayasa Mahkemesinin temelli kapatmaya ilişkin kesin kararının Resmî Gazetede gerekçeli olarak yayımlanmasından başlayarak beş yıl süreyle bir başka partinin kurucusu, üyesi, yöneticisi ve deneticisi olamazlar. Yabancı devletlerden, uluslararası kuruluşlardan ve Türk uyrukluğunda olmayan gerçek ve tüzel kişilerden maddi yardım alan siyasi partiler temelli olarak kapatılır. (Değişik fıkra: 3/10/2001-4709/25 md.) Siyasî partilerin kuruluş ve çalışmaları, denetlenmeleri, kapatılmaları ya da Devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakılmaları ile siyasî partilerin ve adayların seçim harcamaları ve usulleri yukarıdaki esaslar çerçevesinde kanunla düzenlenir.