Türk Medeni Kanunu m.598, mirasçıların başvurusu üzerine mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belgenin verileceğini düzenler. 1 Ekim 2011'de yürürlüğe giren 6217 sayılı Kanun değişikliği ile noterlere de mirasçılık belgesi düzenleme yetkisi tanınmıştır (Noterlik Kanunu m.71/A).

Mirasçı, başvurusunu kural olarak istediği notere ya da Sulh Hukuk Mahkemesi'ne yapabilir. Ancak yabancılık unsuru bulunan, mirasçılık ilişkisinin tartışmalı olduğu veya nüfus kayıtlarından mirasçılık net olarak çıkarılamayan hallerde noter başvuruyu reddederek dosyayı Sulh Hukuk Mahkemesi'ne yönlendirir.

Noterden veraset ilamı almak isteyen mirasçının kimlik belgesi, ölüm belgesi veya nüfus kayıt örneği ile başvurması yeterlidir. Notere başvuru, çoğunlukla aynı gün ya da birkaç gün içinde belgenin düzenlenmesiyle sonuçlanır. Harç ve noter ücretleri tarifeye göre alınır.

Noter, verilerini Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü'nün MERNİS ve KPS sistemleri üzerinden doğrular. Bu nedenle nüfus kayıtlarının güncel ve hatasız olması, sürecin sorunsuz işlemesinde belirleyicidir.

Vasiyetname mevcudiyeti, evlat edinme, soybağı uyuşmazlığı veya yabancı uyruklu murisin terekesi söz konusuysa Sulh Hukuk Mahkemesi'ne başvuru yapılır. Mahkeme nüfus kayıtları, vasiyetname kayıtları ve gerekirse tanık beyanları ile araştırma yaparak belgeyi düzenler.

Mirasçılık belgesinin gerçeği yansıtmadığı hallerde, hak sahibi olduğunu iddia eden kişi her zaman 'mirasçılık belgesinin iptali davası' açabilir (TMK m.598/3). Bu dava süreye bağlı değildir.

Belge kesin hüküm niteliği taşımaz; soybağı, evlatlık veya vasiyetnameye ilişkin çekişme varsa ayrıca dava açılması gerekebilir.

Miras uyuşmazlıklarında ilk adım mirasçılık durumunun, tereke kapsamının ve varsa ölüme bağlı tasarrufların netleştirilmesidir. Nüfus kayıtları, veraset ilamı, tapu kayıtları, banka yazıları, vasiyetname açılış tutanakları ve murisin sağlığındaki devir işlemleri birlikte incelenmelidir.

Tenkis, muris muvazaası, mirasın reddi, vasiyetnamenin iptali ve mirastan feragat gibi konularda süreler ve dava türleri birbirinden farklıdır. Öğrenme tarihi, mirasın açılması, vasiyetnamenin açılması ve ret beyanı gibi tarihlerin doğru saptanması hak kaybını önler.

Aile içi işlemler çoğu zaman yazılı belgeye dayanmadan yürüdüğü için banka dekontları, tapu bedelleri, murisin ekonomik ihtiyacı, tanık anlatımları ve fiili kullanım biçimi özel önem taşır. Delil hazırlığı ne kadar erken yapılırsa uyuşmazlığın hukuki çerçevesi o kadar sağlıklı kurulabilir.