TTK m.136 uyarınca birleşme; bir şirketin başka bir şirket tarafından devralınması (devralma yoluyla) veya iki veya daha fazla şirketin yeni kurulan bir şirket çatısı altında birleşmesi (yeni kuruluş yoluyla) şeklinde gerçekleşir. Sürecin temel belgesi 'birleşme sözleşmesi' ve buna eşlik eden 'birleşme raporu'dur (TTK m.146-147).

TTK m.155 küçük ölçekli ve hâkim-bağlı şirket ilişkisi içindeki sermaye şirketlerinde 'kolaylaştırılmış birleşme' olanağı tanır; bu rejimde birleşme raporu, inceleme hakkı ve genel kurul onayı gibi adımlar kısmen veya tamamen kaldırılır. Birleşme, devralan şirketin merkezindeki ticaret siciline tescil ile geçerlilik kazanır (TTK m.153).

Bölünme, TTK m.159 vd. hükümlerinde 'tam bölünme' ve 'kısmi bölünme' olarak iki türe ayrılmıştır. Tam bölünmede şirketin malvarlığının tamamı bölünür ve şirket sona erer; kısmi bölünmede ise malvarlığının bir kısmı devredilir, ana şirket varlığını sürdürür.

Bölünme; mevcut bir şirkete devir veya yeni kurulacak şirkete devir biçimlerinden biri ile yapılabilir. Bölünme sözleşmesi veya planı ile bölünme raporu hazırlanır; pay sahiplerinin inceleme hakkına ilişkin belgeler kanunda öngörülen usule göre sunulur. Pay sahipleri, devralan şirketteki pay durumu ve denkleştirme akçesi konusunda korunmuştur (TTK m.169).

TTK m.180 uyarınca yeni türe dönüştürülen şirket, eski şirketin devamıdır; bu nedenle hak ve borçlar kendiliğinden devam eder. Limited şirketin anonim şirkete dönüşmesi en sık görülen örnektir; bu işlem mali, hukuki ve kurumsal birçok avantaj sunar.

Tür değişikliği için yönetim organı tarafından 'tür değiştirme planı' (TTK m.185), 'tür değiştirme raporu' (TTK m.186) ve dönüştürülen şirketin türüne uygun açılış bilançosu hazırlanır. Genel kurul kararı ve ticaret sicili tescili ile tür değişikliği tamamlanır. Küçük ölçekli şirketlerde tüm ortakların onayı ile rapor hazırlanmasından vazgeçilebilir (TTK m.186/3).

Şirketler hukuku işlemlerinde karar metni, toplantı çağrısı, gündem, hazır bulunanlar listesi, imza sirküleri, ticaret sicili başvuru evrakı ve şirket sözleşmesi bir bütün olarak incelenmelidir. Kurumsal işlemlerde çoğu uyuşmazlık, karar içeriğinden çok çağrı, nisap, temsil ve tescil aşamasındaki eksikliklerden doğar.

Pay devri, esas sözleşme değişikliği, birleşme, bölünme veya tasfiye gibi işlemler yalnızca şirket içi kararlarla tamamlanmaz; noter, ticaret sicili, vergi ve muhasebe boyutları da sürecin parçasıdır. Bu nedenle işlem takvimi hazırlanırken hukuki adımlar ile mali yükümlülükler birlikte planlanmalıdır.

Pay sahipleri veya yönetim kurulu üyeleri açısından muhalefet şerhi, bilgi alma hakkı, özel denetim talebi, ibra ve sorumluluk kayıtları ileride açılabilecek davalarda belirleyici delil niteliği taşıyabilir. Toplantı tutanaklarının açık ve denetlenebilir hazırlanması bu nedenle ayrıca önemlidir.