TTK m.338 uyarınca anonim şirket bir veya daha fazla kurucu tarafından kurulabilir; tek kişilik anonim şirket bu çerçevede mümkündür. Asgari esas sermaye, 2024 yılında yapılan değişiklikle 250.000 TL olarak belirlenmiştir; kayıtlı sermaye sistemini benimseyen halka açık olmayan şirketlerde başlangıç sermayesi 500.000 TL'dir.

Nakdi sermayenin en az dörtte birinin tescil öncesinde bankada açılan şirket adına bloke hesaba yatırılması zorunludur (TTK m.344). Geri kalan kısım, tescili izleyen yirmi dört ay içinde ödenir. Ayni sermaye konulması halinde değer tespiti mahkemece atanan bilirkişi raporu ile yapılır (TTK m.343).

Esas sözleşmenin asgari içeriği TTK m.339'da sayılır: ticaret unvanı, merkez, işletme konusu, sermaye ve pay miktarı, payların türü ve nominal değeri, yönetim kurulu üye sayısı, ilan şekli ve hesap dönemi gibi unsurlar zorunludur. TTK m.340'a göre esas sözleşme, kanunun emredici hükümlerinden ancak kanunda buna açıkça izin verilmiş ise sapabilir.

Esas sözleşme, kurucuların imzalarının noterde onaylanması veya MERSİS üzerinden hazırlanan metnin Ticaret Sicili Müdürlüğü huzurunda imzalanması suretiyle resmiyet kazanır. 2018 sonrası uygulamada elektronik imzalı esas sözleşme MERSİS'te oluşturulmakta, başvuru bu sistem üzerinden yapılmaktadır.

Kuruluş başvurusu, esas sözleşmenin imzalanmasından itibaren otuz gün içinde şirket merkezinin bulunduğu yer Ticaret Sicili Müdürlüğü'ne yapılır (TTK m.354). Tescile esas belgeler arasında esas sözleşme, banka bloke yazısı, kurucular beyanı, sermayenin onbinde dördü tutarındaki Rekabet Kurumu payına ilişkin dekont ve yönetim kurulu üyelerinin görev kabul belgeleri yer alır.

Tescil ile birlikte şirket tüzel kişilik kazanır; tescil Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilir. Kuruluş sonrasında vergi dairesinden mükellefiyet açılışı, SGK işyeri tescili, defterlerin noter veya elektronik defter (e-Defter) sisteminde açılışı ve kurumsal e-Tebligat adresi alınması yapılır.

Şirketler hukuku işlemlerinde karar metni, toplantı çağrısı, gündem, hazır bulunanlar listesi, imza sirküleri, ticaret sicili başvuru evrakı ve şirket sözleşmesi bir bütün olarak incelenmelidir. Kurumsal işlemlerde çoğu uyuşmazlık, karar içeriğinden çok çağrı, nisap, temsil ve tescil aşamasındaki eksikliklerden doğar.

Pay devri, esas sözleşme değişikliği, birleşme, bölünme veya tasfiye gibi işlemler yalnızca şirket içi kararlarla tamamlanmaz; noter, ticaret sicili, vergi ve muhasebe boyutları da sürecin parçasıdır. Bu nedenle işlem takvimi hazırlanırken hukuki adımlar ile mali yükümlülükler birlikte planlanmalıdır.

Pay sahipleri veya yönetim kurulu üyeleri açısından muhalefet şerhi, bilgi alma hakkı, özel denetim talebi, ibra ve sorumluluk kayıtları ileride açılabilecek davalarda belirleyici delil niteliği taşıyabilir. Toplantı tutanaklarının açık ve denetlenebilir hazırlanması bu nedenle ayrıca önemlidir.