Boşanma Hukuku
Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma davaları, mal rejimi tasfiyesi, nafaka, velayet ve tazminat uyuşmazlıklarına ilişkin makaleler bu bölümde yer alacaktır. Türk Medeni Kanunu'nun aile hukukuna ilişkin hükümleri esas alınmaktadır.
Çekişmeli Boşanma Sebepleri: TMK m.161-166 Kapsamında Özel ve Genel Sebepler
Zina, hayata kast, terk, akıl hastalığı ve evlilik birliğinin sarsılması
Çekişmeli boşanma sebepleri nelerdir? Özel ve genel boşanma sebepleri, ispat yükü, hak düşürücü süreler ve uygulama esasları.
Türk Medeni Kanunu, boşanma sebeplerini özel ve genel olmak üzere ikiye ayırır. Özel sebepler m.161-165 arasında sayılan zina, hayata kast veya pek kötü/onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ve akıl hastalığı halleridir; genel sebep ise m.166'da düzenlenen evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır. Hangi sebebe dayanılacağı, ispat yükü ve dava sonucunu etkilediği için dikkatle belirlenmelidir.
Özel Boşanma Sebepleri
TMK m.161 zinayı, m.162 hayata kast - pek kötü veya onur kırıcı davranışı, m.163 suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürmeyi, m.164 terki, m.165 ise akıl hastalığını özel boşanma sebebi olarak düzenler. Özel sebeplerin ispatı halinde hâkim kusurun ağırlığını ayrıca tartmaz; sebebin gerçekleşmesi yeterlidir.
Zina ve hayata kast sebeplerine dayanan boşanma davası, davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her halde fiilin işlenmesinden başlayarak beş yıl içinde açılmalıdır (TMK m.161/2 ve m.162/2). Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; süre geçtikten sonra dava açılamaz.
Terk Sebebiyle Boşanma
TMK m.164, eşlerden birinin evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk etmesi halinde, bu durumun en az altı ay sürmüş olması ve hâkim veya noter tarafından yapılan ihtara rağmen iki ay içinde ortak konuta dönülmemesi şartıyla boşanma davası açılabileceğini düzenler.
İhtarın hâkim ya da noter tarafından, terk eden eşin son bilinen adresine yapılması zorunludur. İhtarda dönüş için iki aylık süre tanınmalı; dönmemenin sonucunun boşanma davası olduğu açıkça belirtilmelidir.
Genel Sebep: Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması
TMK m.166/1 uyarınca evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmış ise eşlerden her biri boşanma davası açabilir. Davacının kusuru daha ağır ise, davalı eşin açılan davaya itiraz hakkı vardır (TMK m.166/2).
Bu sebebe dayanan davalarda hâkim, tarafların kusur durumunu, evlilik birliğinin gerçekten çekilmez hâle gelip gelmediğini ve barışmanın mümkün olup olmadığını araştırır. Kusur tespiti, tazminat ve nafaka taleplerinin değerlendirilmesinde belirleyici rol oynar.
Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar
Aile hukuku dosyalarında hukuki değerlendirme, tarafların kusur durumu, çocukların üstün yararı, ekonomik koşullar ve delillerin hukuka uygunluğu birlikte gözetilerek yapılır. Mesaj kayıtları, tanık beyanları, banka hareketleri, sağlık raporları ve kolluk başvuruları ancak usulüne uygun biçimde sunulduğunda etkili olur.
Boşanma, nafaka, velayet, tazminat ve mal rejimi talepleri birbirinden bağımsız sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle dava dilekçesinde hangi talebin hangi vakıaya ve hangi delile dayandığı açık biçimde kurulmalıdır.
Çocuklara ilişkin uyuşmazlıklarda mahkeme, tarafların beyanından çok çocuğun fiziksel, duygusal, eğitimsel ve sosyal ihtiyaçlarını esas alır. Sosyal inceleme raporları, okul düzeni, sağlık durumu ve ebeveynlerin iletişim biçimi kararın değerlendirilmesinde önemli rol oynar.
İlgili Kanun Maddeleri
- TMK m.161Zina
+ Tam metni gösterTam metni gizle
Madde 161- Eşlerden biri zina ederse, diğer eş boşanma davası açabilir. Davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer. Affeden tarafın dava hakkı yoktur.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 2026-05-12
- TMK m.162Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış
+ Tam metni gösterTam metni gizle
Madde 162- Eşlerden her biri diğeri tarafından hayatına kastedilmesi veya kendisine pek kötü davranılması ya da ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunulması sebebiyle boşanma davası açabilir. Davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde bu sebebin doğumunun üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer. Affeden tarafın dava hakkı yoktur.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 2026-05-12
- TMK m.163Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme
+ Tam metni gösterTam metni gizle
Madde 163- Eşlerden biri küçük düşürücü bir suç işler veya haysiyetsiz bir hayat sürer ve bu sebeplerden ötürü onunla birlikte yaşaması diğer eşten beklenemezse, bu eş her zaman boşanma davası açabilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 2026-05-12
- TMK m.164Terk
+ Tam metni gösterTam metni gizle
Madde 164- Eşlerden biri, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk ettiği veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmediği takdirde ayrılık, en az altı ay sürmüş ve bu durum devam etmekte ve istem üzerine hâkim veya noter tarafından yapılan ihtar sonuçsuz kalmış ise; terk edilen eş, boşanma davası açabilir. Diğerini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır. Davaya hakkı olan eşin istemi üzerine hâkim veya noter, esası incelemeden yapacağı ihtarda terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiği ve dönmemesi hâlinde doğacak sonuçlar hakkında uyarıda bulunur. Bu ihtar gerektiğinde ilân yoluyla yapılır. Ancak, boşanma davası açmak için belirli sürenin dördüncü ayı bitmedikçe ihtar isteminde bulunulamaz ve ihtardan sonra iki ay geçmedikçe dava açılamaz.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 2026-05-12
- TMK m.165Akıl hastalığı
+ Tam metni gösterTam metni gizle
Madde 165- Eşlerden biri akıl hastası olup da bu yüzden ortak hayat diğer eş için çekilmez hâle gelirse, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmek koşuluyla bu eş boşanma davası açabilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 2026-05-12
- TMK m.166Evlilik birliğinin temelinden sarsılması
+ Tam metni gösterTam metni gizle
Madde 166- Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir. Yukarıdaki fıkrada belirtilen hâllerde, davacının kusuru daha ağır ise, davalının açılan davaya itiraz hakkı vardır. Bununla beraber bu itiraz, hakkın kötüye kullanılması niteliğinde ise ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir. Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz. (Değişik dördüncü fıkra:14/11/2024-7532/13 md.) Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bulunan davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · son inceleme: 2026-05-12
Madde metinleri yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Güncel ve resmî metin için mevzuat.gov.tr esastır.
Sonuç
Çekişmeli boşanma davalarında sebep seçimi, süreler, delil durumu ve kusur dağılımı birlikte değerlendirilmelidir. Özel sebeplerde hak düşürücü süreler, genel sebepte ise olayların evlilik birliğine etkisi ön plana çıkar.
Bu makale bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Somut bir mesele için profesyonel destek almak isterseniz danışmanlık talep edebilirsiniz.
Danışmanlık Talebi